Në pamje të parë, Kanioni i Cemit i mahnit vizitorët me shkëmbinjtë e tij të pjerrët, lumin smerald dhe peizazhet mbresëlënëse. Megjithatë, pas këtij peizazhi të dallueshëm fshihet një botë e pasur dhe e larmishme gjitarësh, shpendësh, amfibësh dhe zvarranikësh, që e bëjnë këtë hapësirë një nga strehët më të rëndësishme të kafshëve të egra në rrethinat e Podgoricës. Falë kombinimit të lumit, pyjeve, terreneve shkëmbore dhe shpellave të shumta, Cemi ofron strehë për lloje që janë përshtatur me jetën në kushtet unike të kanionit.
Ndër banorët më interesantë të kanionit është lundrëza, një nga llojet më të rralla dhe më të rrezikuara të gjitarëve në Evropë. Prania e saj është një tregues i besueshëm se lumi Cem ka ruajtur një nivel të lartë të vlerave natyrore. Lundrëza e kalon pjesën më të madhe të jetës e fshehur, ndaj rrallë e shohin edhe vizitorët e rregullt të kanionit.
Ndërsa jeta pranë lumit është kryesisht e fshehur nga vështrimi, lart në shkëmbinjtë e thepisur zhvillohet një histori krejt tjetër. Aty jeton dhia e egër ballkanike, një nga kafshët më karakteristike të zonave malore të Ballkanit. Aftësia e saj për të lëvizur nëpër shkëmbinj pothuajse vertikalë shpesh ngjall admirim, ndërsa prania e kësaj specieje konfirmon se kanioni ende ofron një habitat të qetë dhe të ruajtur, të domosdoshëm për mbijetesën e kafshëve të ndjeshme malore.
Në pyjet dhe terrenet shkëmbore të kanionit jetojnë edhe shumë gjitarë të tjerë. Macja e egër, dhelpra, baldosa, kunadhja e bardhë dhe lepuri janë kryesisht aktivë në muzg ose gjatë natës, ndaj vizitorët rrallë mund t’i shohin. Megjithatë, kamerat fotokurth të vendosura gjatë kërkimeve kanë regjistruar praninë e tyre dhe kanë treguar se kanioni përfaqëson një korridor të rëndësishëm për lëvizjen dhe ushqimin e shumë llojeve.
Një pjesë veçanërisht magjepsëse e faunës së Cemit janë lakuriqët e natës. Edhe pse shpesh neglizhohen padrejtësisht, ata kanë një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në natyrë, pasi gjatë një nate mund të hanë mijëra insekte. Kërkimet kanë treguar se zona e kanionit përdoret nga një numër i madh speciesh të lakuriqëve të natës, ndër të cilat edhe lloje me rëndësi ndërkombëtare për ruajtjen e natyrës. Shpellat, çarjet në shkëmbinj dhe pjesët e qeta të kanionit shërbejnë si strehë për ta, ndërsa lumi dhe vegjetacioni pranë tij janë korridore të rëndësishme për ushqim dhe lëvizje. Është interesante se në zonën më të gjerë të Cemit, sipas të dhënave të banorëve lokalë, ndodhen më shumë se njëqind shpella dhe humnera. Shumë prej tyre ende nuk janë hulumtuar në mënyrë të detajuar, ndaj është e mundur të fshehin të dhëna të reja për lakuriqët e natës dhe lloje të tjera që përdorin habitatet nëntokësore. Pikërisht ky kombinim i botës sipërfaqësore dhe nëntokësore kontribuon në larminë e jashtëzakonshme biologjike të kësaj hapësire. Prania e tyre tregon se kanioni është shumë më tepër se një peizazh tërheqës – ai është një strehë e rëndësishme e natyrës së egër dhe një nga hapësirat natyrore më të vlefshme në Mal të Zi, ruajtja e së cilës do të thotë ruajtje e shtëpisë për dhjetëra lloje që edhe sot gjejnë këtu kushte për mbijetesë.
Shpella e maces, habitati i lakuriqëve të natës, ©Milica Kandiq, Parqet Dinarida
CEPF je zajednička inicijativa CEPF është një iniciativë e përbashkët e Agjencisë Franceze për Zhvillim (Agence Française de Développement – AFD), Conservation International, Bashkimit Evropian, Fondation Franklinia, Fondation Hans Wilsdorf, Fondit Global për Mjedisin (GEF), Qeverisë së Kanadasë, Qeverisë së Japonisë, Fondacionit Hempel, organizatës The Nature Conservancy dhe Bankës Botërore. Një nga qëllimet kryesore të CEPF është të sigurojë përfshirjen aktive të shoqërisë civile në ruajtjen e biodiversitetit.